Στις 20 Νοεμβρίου 1989, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών και κατ’ επέκταση η παγκόσμια κοινότητα, δεσμεύτηκε να προστατεύει τα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες των παιδιών, υιοθετώντας και επισήμως, τη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού (το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών με παγκόσμια νομικά δεσμευτική ισχύ). Από τότε, η σημερινή μέρα (20η Νοεμβρίου) έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, μέρα αφιερωμένη στα παιδιά.

Δικαιώματα στην υγεία, την εκπαίδευση, την ψυχαγωγία, δικαιώματα στην έκφραση γνώμης, στην πληροφόρηση, στην προστασία από διακρίσεις, κακοποίηση και εκμετάλλευση αποτελούν μεταξύ άλλων τα κύρια άρθρα της Σύμβασης. Παρότι η Σύμβαση έχει συνολικά 54 άρθρα, διέπεται από τέσσερις θεμελιώδεις αρχές:

– Μη διάκριση (άρθρο 2): Τα παιδιά δεν πρέπει να επωφελούνται, ούτε να υποφέρουν εξ’ αιτίας φυλής, χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, ή εθνικής, κοινωνικής ή εθνοτικής καταγωγής, ή εξ’ αιτίας οποιασδήποτε πολιτικής ή άλλης θέσης, εξ’ αιτίας της κοινωνικής τους θέσης ή της περιουσίας ή της οικογένειας στην οποία γεννήθηκαν, ή επειδή έχουν κάποια αναπηρία.

– Το Καλύτερο Συμφέρον του Παιδιού (άρθρο 3): Νόμοι και δράσεις που επηρεάζουν παιδιά πρέπει να θέτουν προτεραιότητα στο τι είναι το καλύτερο για εκείνα και να τα ωφελούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

– Επιβίωση, Ανάπτυξη και Προστασία (άρθρο 6): Οι αρχές της χώρας πρέπει να προστατεύουν τα παιδιά και να βοηθούν ώστε να εξασφαλισθεί η ολοκληρωμένη ανάπτυξή τους- φυσική, πνευματική, ηθική και κοινωνική.

– Συμμετοχή (άρθρο 12): Τα παιδιά έχουν το δικαίωμα να εκφράζουν τη γνώμη τους για τις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή τους και οι απόψεις τους πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Παρά τα διεθνή κείμενα προστασίας των παιδιών, που σε πολλές χώρες αποτελούν κενό γράμμα, εκατομμύρια παιδιά εξακολουθούν να υποφέρουν από τη φτώχεια και να στερούνται της στοιχειώδους σχολικής εκπαίδευσης, φροντίδας, αγάπης και προστασίας. Εκατοντάδες χιλιάδες υφίστανται τις τραγικές συνέπειες συρράξεων και οικονομικού χάους, δεκάδες χιλιάδες ορφανεύουν ή σκοτώνονται σε πολέμους.

Με αφορμή, λοιπόν, την παγκόσμια ημέρα προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού, καλό είναι να υπενθυμίσουμε στον εαυτό μας τι είναι αυτό που εμείς οι ίδιοι μπορούμε να κάνουμε, ως γονείς, ως επαγγελματίες και κυρίως ως άνθρωποι, ώστε να εκπληρώνουμε καθημερινά την υποχρέωση μας να προστατεύουμε τα παιδιά και τα δικαιώματα τους. Για να προστατεύουμε το αυτονόητο. Το αυτονόητο της ανθρώπινης ύπαρξης και ψυχής, το αυτονόητο δικαίωμα στην ελεύθερη σκέψη και έκφραση, στο σεβασμό, στην ισότητα, στην προστασία, στην πληροφόρηση, στην εκπαίδευση, στον ελεύθερο χρόνο, στην υγεία, στη συμμετοχή, στην ανάπτυξη.

Σήμερα το μεσημέρι γίναμε ακούσια μάρτυρες ενός συμβάντος που είχε πρωταγωνιστές αυτά τα παιδιά, τα παιδιά που δεν έχουν δικαιώματα διότι όχι μόνο οι γονείς τους δεν τα φροντίζουν αλλά τα παραμελούν, τα κακοποιούν, τα εκμεταλλεύονται. Αστυνομικοί της Άμεσης Δράσης (ομάδα ΔΙΑΣ) ακινητοποιούν τρία μικρά παιδιά ηλικίας 10-12 ετών, στην Πλατεία Λιονταριών στο Ηράκλειο, τα οποία έχουν «εξαπολύσει» τρεις γυναίκες (μαμάδες, συγγενείς; άγνωστο σε μας) για το μεροκάματο. Πουλάνε χαρτομάντιλα, λαχεία στους περαστικούς και καθήμενους, επαιτώντας παράλληλα για μια μικρή οικονομική βοήθεια. Οι «κυρίες» από απόσταση παρακολουθούν διακριτικά τον αστυνομικό έλεγχο που με δεδομένα τα στοιχεία που συνθέτουν το όλο περιστατικό και που φαίνεται ότι έχει σχέση με καταγγελία για κάτι «πιο σοβαρό», πιθανή απάτη ή κλοπή σε παρακείμενο κατάστημα. Όταν γίνονται αντιληπτές προσπαθούν μάταια να διαφύγουν αλλά εντοπίζονται με την βοήθεια περαστικών και προσάγονται στο σημείο που βρίσκονται και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Γίνεται ο σχετικός έλεγχος και αντιλαμβανόμαστε ότι οι γυναίκες απαλλάσσονται κάθε ευθύνης και αποχωρούν. Οι αστυνομικοί πολύ ευγενικοί με τα παιδιά συνεχίζουν τον διάλογο, προφανώς προσπαθώντας να νουθετήσουν την πιθανή παραβατική συμπεριφορά τους. Την συνέχεια δεν την γνωρίζουμε αλλά ελπίζουμε στο αυτονόητο, την σύλληψη δηλαδή και την παραπομπή των γυναικών που τα εκμεταλλεύονται στον εισαγγελέα! Επιπλέον, το ερώτημα παραμένει: έχουν τα παιδιά αυτά δικαιώματα και ποια; πώς θα σημαδέψει την παιδική αθωότητα αυτό το περιστατικό στην μετέπειτα ζωή τους; και πολλά άλλα ερωτήματα που δεν έχουν παραλήπτη. Μην ξεχνάμε όμως ότι «τα παιδιά και τα λουλούδια, αντανακλούν το είδος της φροντίδας που παίρνουν» (J. Brown, Αμερικανός συγγραφέας) και κάποια στιγμή θα έχουν λόγο σοβαρό να καταθέσουν σε αυτή την κοινωνία για την τεράστια αδικία σε βάρος τους!

Μαρία Σαριδάκη, φιλόλογος, μέλος της Όασης

Περπατάω στην αγορά του Ηρακλείου, δεν συναντάω κανένα μα κανένα έλεγχο πουθενά, κάτι που συμβαίνει σε όλες τις αγορές του κόσμου σε κεντρικά σημεία και πιστεύω ότι όλα κυλούν ομαλά. 

Ο κόσμος πάνω κάτω αμέριμνος στην καθημερινότητά του. Ξαφνικά όμως διαπιστώνω ότι ένας νέος – σχετικά – πατέρας έχει καθίσει σταυροπόδι και επαιτεί. Στην αγκαλιά του «εγκλωβισμένο» ασφυκτικά ένα παιδάκι. Ο μπαμπάς μιλάει άπταιστα γερμανικά και η κυρία που κοντοστέκεται, τελικά ανταποκρίνεται… βγάζει την τσάντα της και προσφέρει τον οβολό της. 

Απαθανάτισα το περιστατικό παρότι σκέφτηκα ότι δεν είναι ο καλύτερος τρόπος αντίδρασης. Σκέφτηκα ότι αφού είμαι σε μια εθελοντική οργάνωση που ασχολείται με την παραμέληση και κακοποίηση των παιδιών, θα έπρεπε να λειτουργήσω διαφορετικά. Το παιδί αυτό δεν έχει «φωνή» και η «φωνή» του πρέπει να γίνουμε εμείς, οι μεγάλοι, αφού διαπιστώνουμε ότι ο έχων την επιμέλειά του το εκμεταλλεύεται. Ο χρόνος μου πολύτιμος εκείνη την στιγμή και αποφάσισα να συνεχίσω το δρόμο μου και να πάω στο ραντεβού μου. Αφιέρωσα μόλις 3’’ για την φωτογραφία. 

Απογυμνώνοντας τον εαυτό μου, εκφράζω τη θλίψη μου που δεν αντέδρασα… η πολιτεία απούσα, παντελώς, όμως αυτό δεν είναι δικαιολογία για την απραξία μου. Ευελπιστώ ότι την επόμενη φορά θα σταματήσω και θα πράξω το σωστό. Να ενημερώσω τις αρχές και να επιμείνω να αποδοθεί δικαιοσύνη. Ίσως έτσι να καταλάβει και αυτός ο γονιός την ζημιά που κάνει σε αυτό τον παιδί!! Ίσως κι εγώ να γίνω πιο συνεπής πολίτης…

3 στους 10 μαθητές θύματα bullying – Τα σημάδια στο παιδί θύμα

Χθες ήταν ο Βαγγέλης, αύριο μπορεί να είναι το δικό σου παιδί. Κάπως έτσι πρέπει να σκεφτούμε για να δράσουμε όλοι κατά του bullying, κατά του σχολικού εκφοβισμού, ώστε να μη θρηνήσουμε άλλα θύματα. Για να πατάξουμε όμως τη νέα αυτή μάστιγα της εποχής, που σαν αράχνη απλώνει τον ιστό της με ανησυχητικό ρυθμό, πρέπει να μάθουμε να διακρίνουμε τα σημάδια. Τα σημάδια στο παιδί θύμα αλλά και στο παιδί θύτη. Και έτσι, σαν γονείς, σαν εκπαιδευτικοί αλλά και σαν κοινωνία να δράσουμε.
Σήμερα ο αξιόλογος κλινικός ψυχολόγος, εκπαιδευτικός και συνεργάτης της «Νέα Κρήτη» Νίκος Παπανικολάου, μέσα από έρευνα που έχει κάνει, αναλύει με κάθε λεπτομέρεια το θέμα «Σχολικός εκφοβισμός». Όπως επίσης το χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεση του παιδιού που φοβερίζει ή φοβερίζεται. Δίνει παράλληλα πολύτιμες συμβουλές οδηγίες χειρισμού και επίλυσης του προβλήματος τόσο εντός του σπιτιού όσο και εντός του σχολικού χώρου.
Ξεδιπλώνοντας λοιπόν το θέμα, ο κ. Παπανικολάου ξεκινάει με τα στοιχεία της παιδικής ηλικίας που σχετίζονται με εμφάνιση βίας στους ενήλικους και αυτά είναι: η γονεϊκή αποστέρηση και κακοποίηση, η πρώιμη έκθεση σε βία, οι συχνές διακοπές της οικογενειακής ζωής, οι εκρήξεις θυμού και συχνά μαλώματα και τα διάφορα προβλήματα με μορφές εξουσίας.

Μορφές του σχολικού εκφοβισμού
Ο σχολικός εκφοβισμός τώρα, στον οποίο επικεντρωνόμαστε με αφορμή το χαμό του Βαγγέλη Γιακουμάκη, μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορες μορφές. Κυρίως όμως εμφανίζεται με:
Σωματική βία (σπρωξίματα, κλοτσιές, γροθιές, χαστούκια, τράβηγμα μαλλιών κλπ).
Συναισθηματική βία (σκόπιμη απομόνωση του παιδιού, να λερώνουν, να κρύβουν, να καταστρέφουν τα πράγματά του, να το εκβιάζουν για χρήματα, να το απειλούν κλπ).
Λεκτική βία (κοροϊδία, βρίσιμο, σαρκασμός, ειρωνεία, διάδοση ψευδούς φήμης κλπ).
Σεξουαλική βία (ανεπιθύμητο άγγιγμα, απειλές, προσβλητικά μηνύματα, χυδαία γράμματα και εικόνες, πειράγματα κλπ).
Και, τέλος, ηλεκτρονική βία.

Το 30% των μαθητών έχουν δεχτεί bullying
Ενδεικτικό ότι το bullying εισχωρεί όλο και πιο πολύ στην κοινωνία και στην καθημερινότητά μας πέρα από το θάνατο του 20χρονου Βαγγέλη που βύθισε στο πένθος και στη θλίψη την Κρήτη αλλά και όλη την Ελλάδα είναι ότι, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, περίπου το 30% των μαθητών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αναφέρουν ότι έχουν δεχθεί απειλές. Περίπου το 17% έχουν δεχτεί επίθεση χωρίς λόγο από ομάδα συμμαθητών τους, ενώ περίπου το 12% έχουν απουσιάσει από το σχολείο τους από 110 μέρες επειδή δεν αισθάνονται ασφαλείς.

Ποια είναι, ωστόσο, τα σημάδια που δείχνουν ότι ένα παιδί θυματοποιείται από τους συμμαθητές του.
Όπως αναφέρεται στην έρευνα του κλινικού ψυχολόγου εκπαιδευτικού κ. Νίκου Παπανικολάου, το παιδί επιστρέφει σπίτι πεινασμένο, με σκισμένα ρούχα, κατεστραμμένα βιβλία, του λείπουν πράγματα, ζητά ή κλέβει χρήματα (για να τα δώσει στο θύτη εκβιαστή), χάνει συνέχεια το κολατσιό του ή τα χρήματά του. Έχει ανεξήγητες μελανιές χτυπήματα και δίνει απίθανες εξηγήσεις γι’ αυτά. Επίσης, γίνεται ανεξήγητα επιθετικό στο σπίτι, παράλογο, προκαλεί φασαρίες, επιτίθεται σ’ άλλα παιδιά ή αδέλφια. Φοβάται να χρησιμοποιήσει το κινητό ή το email και τρομάζει όταν λαμβάνει μήνυμα στο κινητό. Δε θέλει ούτε να χρησιμοποιήσει το λεωφορείο και αλλάζει διαδρομή πηγαίνοντας προς το σχολείο. Δε θέλει να πηγαίνει σχολείο, κάνει απουσίες κοπάνες ακόμη κι όταν το πρόγραμμα προβλέπει γιορτή ή σχολική εκδρομή. Την ίδια ώρα, δείχνει ανήσυχο και χάνει την αυτοπεποίθησή του. Αρχίζει να τραυλίζει. Σταματάει να τρώει. Κλαίει πριν κοιμηθεί ή έχει εφιάλτες. Απειλεί με αυτοκτονία. Πέφτει η σχολική του επίδοση (π.χ. άριστη μαθήτρια έρχεται αδιάβαστη και γράφει κάτω απ’ τη βάση, για να μην τη λένε «φυτό» οι συμμαθητές της).

Οδηγίες προς γονείς
Η τακτική επικοινωνία με το παιδί είναι πρώτιστης σημασίας (το ρωτάμε πώς τα περνά κλπ), όπως αναφέρει ο κλινικός ψυχολόγος εκπαιδευτικός Νίκος Παπανικολάου. Επίσης ως γονείς δεν πρέπει να αμελούμε τα σημάδια με φράσεις του τύπου «δε βαριέσαι, παιδιά είναι». Αν το παιδί μας πέσει θύμα σχολικής βίας οφείλουμε να βρισκόμαστε δίπλα του. Να του κάνουμε σαφές και ξεκάθαρο ότι δε φταίει αυτό, επισημαίνοντας παράλληλα ότι έκανε πολύ καλά που μίλησε και εξωτερίκευσε το πρόβλημά του.
Από την άλλη, τώρα, δεν πρέπει να πιέσουμε το παιδί να κάνει αντεπίθεση, αν δεν μπορεί να το κάνει. Σε μια τέτοια περίπτωση πρέπει να του διδάξουμε να στέκεται όρθιο με αυτοπεποίθηση να κοιτά στα μάτια και να μιλά με παρρησία.
Την ίδια ώρα, ως γονείς, πρέπει να μιλήσουμε σε εκπαιδευτικό του σχολείου, καθώς μπορεί να μην γνωρίζει τίποτε για το θέμα. Να δραστηριοποιήσουμε το Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων και να ζητήσουμε τη στήριξη ειδικών (σχολικούς ψυχολόγους κλπ).
Επίσης, συμβουλεύουμε το παιδί να μην δίνει οπουδήποτε το κινητό του ή το email του. Αν το παιδί αρχικά δεν θέλει να πάει σχολείο δεν πρέπει να επιμείνουμε. Αλλά το βοηθάμε εντάσσοντάς το σε άλλες δραστηριότητες όπως προσκοπισμός, καλλιτεχνικά κλπ. Αν έχουμε σοβαρά περιστατικά (τραυματισμό) καλό είναι να μιλήσουμε με την Αστυνομία ή με δικηγόρο, απαιτώντας παράλληλα απ’ το σχολείο να μιλήσει με τους γονείς του θύτη αλλά και με άλλους γονείς, που πιθανά τα παιδιά τους να έχουν πέσει θύματα.
Αν τώρα το παιδί σας εκφοβίζει άλλα παιδιά, εφαρμόστε σταθερά όρια και ποινές με συνέπεια (οι ποινές δεν περιλαμβάνουν σωματική τιμωρία). Ερευνήστε τι το απασχολεί. Προσπαθήστε να το στηρίξετε. Εξηγήστε του ότι η συμπεριφορά του είναι απαράδεκτη και ότι ο αντίκτυπος στ’ άλλα παιδιά είναι πολύ βαρύς (αυξάνουμε την ενσυναίσθηση). Αποθαρρύνετε άλλα μέλη της οικογένειάς σας να εκδηλώσουν εκφοβιστικές συμπεριφορές. Διδάξτε στο παιδί σας τρόπους συμπεριφοράς για επίλυση συγκρούσεων, που δεν περιλαμβάνουν βία. Επικοινωνήστε με το σχολείο και τους γονείς των θυμάτων.
Αν το παιδί σας εκφοβίζει επειδή είναι απομονωμένο, προσπαθήστε να το βοηθήσετε να βρει έστω κι ένα φίλο, στον οποίο θα φέρεται με σεβασμό. Εντάξτε το παιδί σας σε δημιουργικές δραστηριότητες.
Ζητήστε τη βοήθεια ειδικού. Αναζητήστε παθολογικές συμπεριφορές στην οικογένειά σας. Η λεκτική κακοποίηση μέσα στην οικογένεια είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα και ο σχολικός εκφοβισμός ίσως είναι το «καμπανάκι» ότι κάποια σοβαρά θέματα στην οικογένειά σας ζητούν επίλυση άμεσα.

Τι πρέπει να προσέχουν οι εκπαιδευτικοί
Εξηγούμε απ’ την πρώτη σχολική μέρα τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός. Κάνουμε μια μικρή αφίσα για το φαινόμενο. Ευαισθητοποιούμε τα παιδιά που κάνουν μια μικρή ενδοσχολική έρευνα στο φαινόμενο. Διδάσκουμε στα παιδιά να σέβονται τις μεταξύ τους ιδιαιτερότητες. Αφιερώνουμε χρόνο για τη δημιουργία μιας ομάδας συνεργασίας στην τάξη. Ξεκαθαρίζουμε το «όποιος σιωπά είναι συνυπεύθυνος». Μιλούμε και ενθαρρύνουμε το παιδί θύμα. Επιβάλλουμε κυρώσεις στο θύτη. Σπάζουμε την κλίκα των εκφοβιστών. Ενθαρρύνουμε το θύμα να κάνει παρέες με άλλα παιδιά και είμαστε ανοικτοί σε επικοινωνία με τους γονείς.

Άμυνα… «Πιστέψτε στον εαυτό σας»
Η καλύτερη άμυνα για το θύμα είναι να πιστέψει στον εαυτό του. Να καταλάβει ότι σε καμία περίπτωση δε φταίει για ό,τι του συμβαίνει. Ότι αυτό συμβαίνει και σε πολλά άλλα παιδιά. Γι’ αυτό και δεν πρέπει να διστάζει να μιλήσει και να αποθηκεύσει τα SMS και τ’ απειλητικά email, καθώς είναι πειστήρια. Επίσης, το θύμα δεν πρέπει να ξεχνά το δικαίωμα ν’ αλλάξει σχολείο, όπως και το να αντικαταστήσει τις αρνητικές σκέψεις με θετικές.

Πηγή Μαρία Αντωνογιαννάκη – Νέα Κρήτη

Η ενδοοικογενειακή βία μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε οικογένεια. Μερικές φορές οι γονείς κακοποιούν ο ένας τον άλλο, το οποίο μπορεί να είναι δύσκολο βίωμα για ένα παιδί. Άλλοι γονείς κακοποιούν τα παιδιά τους χρησιμοποιώντας σωματική ή λεκτική βία ως τρόπος πειθαρχίας.

Ενδοοικογενειακή Βία

Πως μπορούμε να ενημερώσουμε τα ίδια τα παιδιά για το θέμα της κακοποίησης ώστε αν βρεθούν στη θέση του θύματος να το αναγνωρίσουν, να πάρουν τον έλεγχο της ζωής τους και να μιλήσουν για αυτό;

Ξεφυλλίζοντας αυτό τον οδηγό, μπορείτε να μάθετε τι ακριβώς θα λέγαμε στα παιδιά για να τα ενημερώσουμε τι σημαίνει παιδική κακοποίηση! Σε αυτό το σύντομο βιβλίο, με απλά και κατανοητά λόγια, εξηγούνται οι μορφές της κακοποίησης, οι λόγοι που κάποιος ενήλικας μπορεί να κακοποιεί, τι μπορεί να κάνει το παιδί αν το ίδιο είναι θύμα κακοποίησης και τι συμβαίνει αν τελικά ενημερώσει κάποιον ότι κακοποιείται.

Κλεμμένη Αθωότητα (Lost Childhood) είναι μια συλλογή εικόνων του φωτογράφου Μανόλη Σκαντζάκη, με θέμα τη βία που τα παιδιά βιώνουν μέσα στις οικογένειες τους και εκφράζεται με διάφορες μορφές.

H συλλογή αυτή, είναι αφιερωμένη στα ίδια τα παιδιά..